نگاهی به طبیعت-گياهان به روشهاي اعجاب آوري تخمهاي خود را پراکنده مي کنند

آيا تا به حال به نحوه پراکنده کردن تخمهاي گياهان توجه کرده ايد؟ در اينجا به چند روش از ميان روشهاي گوناگون اشاره مي شود.
انتشار از طريق هوا و باد:
احتملا يک نمونه عالي از گياهان را مي شناسيد.گياه قاصدک، پس از اينکه گلهاي زرد رنگ اين گياه خشک شدند،تخمها در انتهاي يک چتر نجات به گياه مي چسبند.تنها يک نسيم ملايم کافي است تا اين چترهاي نجات تخمها را در هوا پراکنده کنند و اين چترها بسيار آرام از طريق هوا در نقطه اي دورتر فرود مي آيند. براي گياهاني که از طريق باد و هوا دانه هاي خود را پراکنده مي کنند بايد گفت که هر چه قدر ارتفاع آن گياه بيشتر باشد تخمها مدت زمان بيشتري را در هوا مانده و در مکانهاي دورتري پراکنده خواهند شد.درختاني وجود دارند که از خاصيتهاي آيروديناميکي بهترين استفاده را ميبرند. برخي از آنها دانه هاي خود را درون پوششي خاص قرار مي دهند. هنگامي که دانه از درخت رها مي شود به دليل نوع شکل اين پوشش مي توانند حالت پرواز به خود بگيرند.مثلا برخي از آنها مانند چرخش پره هاي هيکوپتر مي چرخند. برخي مانند هواپيماهاي بدون سرنشين هستند(حتي از نظر شکل) و مي توانند بر روي هوا سر بخورند. جالب اينجاست که شکل و وزن اين پوششها و وزن دانه ها طوري طراحي برنامه ريزي شده که در غير آن صورت،دانه از روي درخت سقوط مي کند و ممکن است از بين برود.

                       

انتشار از طريق آب:
نوعي درخت وجود دارد که دانه هاي خود را درون پوششي خاص که به شکل پوشش دانه هاي لوبيا است قرار مي دهد،اما اندازه آن از قد يک انسان بالغ بزرگتر است. در حقيقت اين درخت بزرگترين پوشش محافظ را براي دانه هاي خود در جهان دارد. هنگامي که دانه هاي اين گياه رسيده شدند،به صورت مجزا از درخت جدا شده و همراه با پوشش خود درون آب رودخانه مي افتند و آب رودخانه اين دانه ها را که به اندازه يک پرتقال هستند،در کيلومترها دورتر پراکنده مي کند. پوشش اين دانه ها بسيار محکم است و از آنها محافظت ميکند.برخي از اين دانه ها بر اثر جريان هاي آبي مانند "گلف استريم" از يک اقيانوس نيز عبور کرده و در ساحل به گل مي نشينند. البته تا اين هنگام پوشش آنها بر اثر برخورد با آب از بين مي رود.

انتشار از طريق موجودات زنده ديگر:
برخي گياهان نيز روشهاي هوشمندانه ديگري دارند. بعضي از آنها دانه هاي خود را درون محفظه اي که داراي قلاب هاي فراواني است قرار مي دهند. اگر حيواني که داراي موهاي بلند باشد،مانند سگ و گربه از کنار اين گياه عبور کند، قلابها به موي حيوان گير کرده و باعث مي شود که حيوان دانه ها را با خود حمل کند و در مکاني ديگر آنها را بدن خود بتکاند و از اين راه گياه دانه هاي خود را پراکنده مي کند.

انتشار از طريق روشهاي عجيب:
نوعي گياه وجود دارد که دانه هاي خود را درون محفظه اي گنبدي شکل که انعطاف پذير است قرار ميدهد. هنگامي که باران شروع به باريدن گرفت، قطره باراني که بر روي محفظه دانه ها مي افتد، به محفظه ضربه اي وارد ميکند.خاصيت ارتجاعي محفظه باعث مي شود که مقداري دانه گياه به صورت غبار از محفظه به بيرون پمپ و از گياه جدا شده و در هوا منتشر شود. دانه هاي اين گياه بسيار ريز هستند و در حقيقت انتشار آنها چيزي شبيه به پخش غبار و دود در هوا مي باشد. چند گياه نيز وجود دارند که داراي محفظه اي منفجر شونده هستند.هنگامي که مقدار و حجم دانه ها درون محفظه به اندازه اي بحراني رسيد،محفظه ناگهان ترکيده و دانه ها را به بيرون و در فاصله اي درو پرتاب مي کند.

 

اما نکته جالب و عجيب در تمام اين روشها اين است که گياه محيطش را مي شناسد و مي داند که چگونه  وبا چه روشي دانه هاي خود را به سلامت پخش کند. آيا اگر محيط يک گياه را تغيير دهيم روش انتشار دانه هاي آن نيز تغيير مي کند؟

درسهایی از طبیعت

سلام.
امیدوارم شما از آن دسته آدمهایی باشید که به طبیعت اطرافشون با دقت نگاه می کنند.

 

محافظ پرتقال: آیا تا به حال دقت کرده اید که چرا میوه پرتقال را کرم نمیزند. این میوه ممکن است که خراب یا ترش بشود اما تا حالا دیده نشده که کرم به داخل آن رسوخ کرده باشد. علت چیست؟اگر با دقت به پوست پرتقال نگاه کرده باشید و حتما هم خودتان هنگام پوست کندن آن متوجه شده اید، پرتقال پوستی دارد که سرتاسر آن را منافذی ریز در برگرفته است و در این منافذ مایعی وجود دارد که آزار دهنده است و اگر در چشم برود باعث سوزش چشم می شود. همین مایع پرتقال را از نفوذ کرمها و حشرات موذی به درون آن محافظت می کند. شاید بتوان با بدست آوردن ترکیب این مایع،سمی دوستدار طبیعت تولید کرد که هم  آفات درختان را از بین ببرد و هم مضرات مواد شیمیایی را نداشته باشد.

گلهای حساس: شاید انسان گاهی می کند که گیاهان زنده نیستند و تحرک ندارند.در صورتی که اینگونه نیست. آنها نیز حرکت دارند ولی بسیار آهسته تر از ما. اگر با یک دوربین از فرآیند رشد گیاه فیلمبرداری شود و سپس فیلم را با سرعت بیشتری به نمایش در بیاورند آنگه متحرک و زنده بودن گیاهان بیشتر قابل لمس خواهد بود. گیاهی وجود دارد که گل آن دارای پرچمهای بسیار حساسی است و شما می توانید زنده و متحرک بودن گیاه را تجربه کنید. اگر بسیار آهسته پرچمهای آن را  لمس کنید بلافاصله آنها عکس العمل جالبی نشان خواهند داد و تکان خواهند خورد گویی فهمیدند که شما آنها را لمس کرده اید. این مطلب را من امتحان کردم. گلهای این گیاه که بسیار کوچک هستند در هنگام غروب آفتاب بسته و در هنگام طلوع آفتاب باز می شوند و رنگهای گوناگونی دارند. ساقه های این گیاه سفید رنگ و بسیار انعطاف پذیر می باشد.

مورچه هایی که نیش دارند: این تصور وجود دارد که مورچه ها با عنبرک دهانشان به طعمه خود حمله می کنند. اما من مورچه هایی را دیدیم و آزمایش کردم که هنگام روبه رو شدن با خطر و یا برای شکار یک حشره زنده رفتار جالبی را از خود نشان می دهند. آنها به شکار خود نزدیک شده و مانند نیش زدن زنبور او را مورد حمله قرار می دهند،یعنی انتهای شکم خود را به طعمه می رسانند و مرتب او را نیش می زنند. هنگامی که این مورچه ها دسته جمعی باشند همه با هم به شکار حمله کرده و آنقدر به آن نیش می زنند تا یا بمیرد و یا بیحس شود و سپس آن را به درون لانه میبرند. من بارها گزیدگی این مورچه ها را روی دست و بدن خودم احساس کردم. البته نیش آنها برای ما آزار دهنده نیست.

کرم بمب گذار: نوعی درخت انجیر وجود دارد که برگهای بسیار پهنی دارد و میوه انجیر آن نیز بزرگ است. بر روی برگ این درخت کرمی لانه می سازد که من به آن لقب کرم بمب گذار داده ام. این کرم بر روی برگ درخت انجیر و در جاییکه برگ به دو قسمت تقسیم میشود لانه ای از جنس تار ابریشم می بافد و زیر آن زندگی کرده و از سبزینه برگ تغذیه میکند تا بعدا به حشره ای بالدار تبدیل شود. هنگامی که این کرم با خطری مواجه شود(مثلا حشره ای به لانه اش نزدیک شود) به سرعت جلوی لانه یک مایع سبز رنگ از خودش دفع میکند و درون لانه پنهان میشود. احتمالا این مایع برای حشره مزاحم مانند سم عمل می کند.این کار او مانند بمب گذاری است تا حشره مزاحم در اثر آن مایع از بین برود و یا اینکه متواری شود. شاید از این مایع نیز بتوان ترکیبی ساخت که برای دفع آفات مفید باشد و عوارض جانبی هم نداشته باشد.

 

درس هایی از طبیعت- ماینتیس مقدس

سلام.

دنیای جانوران بسی شگفت آور است.بررسی رفتار جانداران علاوه بر گشایش رازهای فراوان بر روی دانشمندان بر حیرت آنها نیز می افزاید. گویی آنها با زبان بی زبانی می خواهند رازی را برای بازگو کنند.

اگر به اطرافتون با دقت نگاه کنید حشرات بسیار زیادی رو مشاهده می کنید. آیا تا به حال آنها رو طبقه بندی کردین؟ برخی از اونها را میتوان در دسته حشرات شکارچی دسته بندی کرد. نمیدونم تا حالا " ماینتیس" رو دیدین یا نه. این حشره بیشتر با نام " آخوندک" معروف هست. چون دستهاش طوری قرار گرفته که انگار همیشه در حال دعا کردنه. در ضمن دستهاش دندانه دندانه هستن که برای شکار حشرات به کار میروند.در کل حشره ای رعب آور هست. اگر اولین بار اونو ببینین حتما با تعجب و کمی ترس بهش نزدیک می شین.یادم میاد توی تهران روی یکی از درختهای نزدیم خونمون یکی شون رو دیدیم.همه با تعجب بهش ذل زده بودیم.رنگش سبز بود. این حشره معمولا خودش رو با رنگ برگ درختان محیطش وفق میده. خوب چی کار کردیم. به فکرمون رسید براش غذا تهیه کنیم تا نحوه شکارش رو ببینیم. پس یک آزمایش ترتیب دادیم.به جای اینکه اون دنبال غذا بره ما رفتیم دنبال غذا. یک مگس گرفتیم و یک بالش رو کندیم که فرار نکند. اونوقت اونو روی یک چوب کوچک و باریک گذاشتیم و نزدیک آخوندک گرفتیم. حدس میزنین آخوندک چی کار کرد؟ آروم با چنگال هاش یا دستهاش مگس رو گرفت و از سرش شروع به خوردن کرد. همه داشتیم ذوق میکردیم. همونطور که توی برنامه های علمی نشان می دهند. ولی ما داشتیم زنده و از نزدیک می دیدیم.

یادتون باشه که این حشره می تونه پرواز کنه. بنابراین ممکنه رو سرتون بپره.اگر بهش حمله کنین به خودش حالت تدافعی میگیره و دستهاشو که به شکل نیایش به طرف بالا هستن رو جلوی خودش می گیره و کمی اونها رو پهنتر نشون می ده. واقعا حشره با ابهتی هست. پس یادتون باشه که اذیتش نکنین چون مقدسه و شما رو یاد دعا کردن می اندازه.

اگر خوب به اطرافتون نگاه کنین یک حشره پر بیننده رو می بینین که جزو حشرات شکارچی هست. عنکبوت. یک نوع از اونها رو که من خودم بررسی کردم  ۴-۵ تا چشم  و خالهای کم رنگ قهوه ای روی بدنش دارد. نکته مهم نحوه شکارش هست. به نظر می رسد که تار عنکبوت درست نمی کنه. اون ابتداء استتار میکنه. آن وقت در موقع مناسب روی سر شکارش مانند شیر میپره و روش قرار میگیره. خودم امتحان کردم. یک مگس رو گرفتم (بیچاره مگس ها از دست من فراری شدن) بالهاشو کندم و گذاشتمش نزدیک این عنکبوت . تا فهمید یک طعمه نزدیکش قرار داره آروم بهش نزدیک شد و یکدفعه مثل شیر روش پرید و گرفتش.

دیدن این لحظات از نزدیک واقعا شگفت انگیز و هیجان آوره.

درسهایی از طبیعت - مورچه ها می دونن که زندانی شدن.

سلام.

نمیدوتم شما چه قدر به موجودات اطرافتون توجه می کنید و سعی میکنید رفتارشون رو زیر نظر بگیرید. حتما یکبار امتحان کنید و سعی کنید بفهمید یک موجود زنده مثلا مورچه طی روز چی کار میکنه. یادم می یاد همیشه می خواستم تعدادی مورچه بگیریم و توی یک بطری شیشه ای که توش خاک ریخته شده باشه اونها رو قرار بدم و ببینم که چی کار میکنن. بله موفق شدم و اینکار رو انجام دادم. بارها. اول که مورچه ها رو توی بطری در بسته قرار می دین سعی میکنن بالا بیان و فرار کنن. بعد از ساعتها که فهمیدن فایده نداره شروع به کند خاک می کنن. یک اشتباهی در اینجا رخ می ده و اون اینه که همه فکر می کنن مورچه ها تسلیم شدن و شروع به لانه سازی میکنن. ابدا این طور نیست.اونها در حقیقت از کوچکی مکانی که توش قرار گرفتن آگاهن. می دونن زندانی شدن. بنابراین به دنبال راه فرار میگردن و شروع به کندن زمین می کنن. خب مثل ما نیستن که زمین رو صاف بکنن و برن پایین. بلکه به روش خودشون زمین رو سوراخ میکنن. دالان درست می کنند.

انها یک گروه تجسس دارن که ابتداء به اعماق زمین نفوذ میکنن. این هارو من خودم با چشم خودم مشاهده کردم. چند تا مورچه مسئول بیرون آوردن خاکها از توی دالان های حفر شده میشن. مورچه های گروه تجسس تا آخرین اعماق بطری میرن و با کندن خاک تما محیط بطری رو طی میکنن و می فهمن که از پایین راه فراری وجود ندارد. این فرآیند در طی چند روز که بستگی به بزرگی بطری و تعداد مورچه هایی که درون بطری قرار می دین دارد اتفاق می افتد. در خلال این چند روز مورچه ها به طرف درب خروجی بطری حرکت نمیکنن. چون می دون راهشون بسته است. بعد از چند روز جستجو در زیر خاکی که درون بطری قرار دارد و فهمیدن اینکه راه فراری ندارند دوباره به طرف درب خروجی بطری -که شما باید حتما تعداد زیادی سوراخ ریز در آن برای نفوذ هوا تعبیه کنید- حرکت می کنند و به نظر می رسد که عاجزانه از شما می خوان که رهایشان کنید. بله مورچه هامی فهمن که شما اون ها رو زندانی کردین و محیطی که فراهم کردین برای زندگیشون مناسب نیست. پس به دنبال راه فرار می گردن. به نکته دیگری نیز توجه کنیدکه در طی این چند روز حتما چند حبه قند رو خیس کنید و درون بطری قرار بدین تا مورچه ها از گرسنگی تلف نشن و بعد از پایان این مدت حتما آزادشون کنید.

آیا تا به حال توجه کرده اید که حشرا چرا در اطراف چراغ روشن و یا شمع جمع می شوند؟ شاید فکر کنید که اونها به حرارت علاقه دارن و می خوان انرژی کسب کنن. مثلا پروانه خودش را آنقدر به درون شمع میاندازد تا می میرد. برای حشرات دیگر هم چنین اتفاقی می افتد. دلیل چیز دیگری است.

آزمایشات نشان می هد که اگر یک حشره در یک ظرف تاریک سربسته قرار بگیرد که فقط یک روزنه داشته باشد و نور  از آن وارد بشود بعد از مدتی حشره از رورنه ای که نور وارد می شود خارج می شود. یعنی به طرف نور حرکت می کند. جواب در همین جاست. حشرات فکر میکنند که نور چراغ مانند یک روزنه به دنیای جدید است و می توانند از آن عبور کنند. بنابراین با شدت خودشون رو به چراغ ویا لامپ می زنن. اونها نور اطراف رو با هم مقایسه میکنن. چون نور چراغ از نظر کنتراست بیشتر است فکر میکنند که روزنه ای وجود دارد که به مکان دیگری ختم می شود. علت مرگشون هم مشخص است. آنقدر تلاش م کنند تا گرمای لامپ بدنشون رو می سوزونه و می میرن.

به نظر می رسد کل موجودات تمایل دارند به طرف نور حرکت کنند.

 

آری .طبیعت زنده است

یادم میاد سوم راهنمایی بودم با پدرم رفتیم خیابان جمهوری .جایی که مرکز وسائل پزشکی و الکترونیکی و ... است.یک میکروسکوپ روسی خریدم به قیمت تقریبا ۱۰۰۰ تومان. تقریبا ۹۰۰ برابر بزرگنمایی داشت.زیر لنز اون خیلی چیزها رو دیدم. طبیعت رو دیدم. بلورهای نمک که مثل مکعب های نامیزان هستند.یک تار مو که شبیه کنده درخت سیاه رنگ است.سلول های پوست پیاز که شش گوشی هستند.بسیاری از حشرات رو زیر میکروسکوپ دیدم.چشمهای مگس و زنبور که مشبک هستند.پشه . مورچه.فکر کنم پای سوسک رو هم دیده باشم. یک میله قهوه ای که روش تیغهای پشمالو دارد.

سوم دبیرستان در شیراز بودم. حیاط خانه مان درخت انگور و نارنج و ... داشت.یک پروانه ای است که روی درخا نارنج تخم گذاری می کند. من یک برگ رو که روش ۵-۶ تا تخم پروانه بود کندم و زیر لنز میکروسکوپ مشاهده کردم. البته آن موقع لنز  رو درآوره بودم و با عدسیهاش کار می کردم. شگفت انگیز بود. تخمها  براق و زرد رنگ بودند. بعد از چند روز  کرمها رو درون تخم دیدم که تکان می خوردند. سر از پا نمی شناختم.منتظر تولد کرم ها شدم. کرم آرام تخم خود را شکافت سرش را بیرون آورد. فکر می کنید اولین کاری که کرد چه بود؟ کرم شروع به خوردن پوسته تخمش کرد. فکر کنم علتش این باشد که بدن کرم آمادگی هضم برگ نارنج را نداشته باشد و این پوسته آنزیم هایی دارد که بدن کرم را آماده می کند و هم غذایی است که کرم تلف نشود.

یک روز که مشغول آب دادن درخت ها یودم متوجه شدم یک کرم بزرگ سبز رنگ روی درخت انگور قرار دارد.آرام گرفتمش توی دستم وول میخورد. بدن بسیار نرمی داشت.چند بار سعی کردم توی اتاق و درون یک آب کش محیطی مصنوعی برای پرورش اون درست کنم ولی نشد.البته قبلا این کار رو کرده بودم .منتها با کرم ابریشم. ۷-۸ تا کرم ابریشم خریده بودم و اونها رو درون آبکش کوچکی قرار داده بودم و مرتب براشون برگ تازه توت تهیه میکردم. کرمها رو تا مراحل پیله بستن و پروانه شدن و جفت گیری و تخم گذاری  نگه داشتم و تمام این مراحل را با لذت مشاهده میکردم. واقعا  طبیعت اعجاب برانگیز است.

همواره  در نظرم هست که با اولین امکان مالی خوب یک میکروسکوپ قوی و یک تلسکوپ تهیه بکنم تا قدرت خدا رو درون طبیعت جستجو کنم و لذت ببرم. شما هم به جای هزینه های غیر لزوم میتوانید یک میکروسکوپ خوب بخرید. 

آری .طبیعت هم زیباست و هم زنده.